Blog

Mastocytoma to nowotwór wywodzący się z komórek tucznych (mastocytów), które są ważnym elementem układu odpornościowego. W zdrowym organizmie biorą udział w reakcjach alergicznych, pomagają zwalczać pasożyty oraz uczestniczą w odpowiedzi immunologicznej na różne zagrożenia.

Do rozwoju nowotworu dochodzi wtedy, gdy mastocyty zaczynają namnażać się w sposób niekontrolowany. W wielu przypadkach jest
to związane z mutacjami genetycznymi, przede wszystkim w genie c-KIT, który odpowiada za produkcję receptora regulującego wzrost
i podziały komórek. Gdy receptor ten działa nieprawidłowo, komórki otrzymują ciągły sygnał do namnażania się, co prowadzi do powstania guza.

Jaką rolę pełnią komórki tuczne (mastocyty) w organizmie psa?

Komórki tuczne są ważnym elementem układu odpornościowego. W ich wnętrzu znajdują się ziarnistości zawierające substancje biologicznie czynne, takie jak histamina, heparyna, proteazy czy czynniki chemotaktyczne. W normalnych warunkach są one uwalniane w odpowiedzi na kontakt z alergenami lub patogenami, pomagając organizmowi zwalczać zagrożenia. To właśnie wtedy pojawia się miejscowy stan zapalny, rozszerzenie naczyń krwionośnych czy obrzęk – naturalne elementy reakcji obronnej organizmu.

Problem pojawia się wtedy, gdy komórki tuczne ulegają transformacji nowotworowej. Mimo że stają się komórkami nowotworowymi, nadal magazynują i uwalniają te same substancje. Nagły wyrzut dużych ilości histaminy i heparyny może prowadzić nie tylko do miejscowego stanu zapalnego, ale również do poważnych powikłań, takich jak zaburzenia krzepnięcia krwi, owrzodzenia przewodu pokarmowego czy spadki ciśnienia tętniczego.

Kiedy podrażnienie guzka jest niebezpieczne? Czym jest objaw Dariera?

Jedną z charakterystycznych cech mastocytomy jest to, że guz może gwałtownie zareagować na podrażnienie. Wystarczy ucisk, drapanie, uraz mechaniczny, a nawet intensywne omacywanie zmiany podczas badania, aby doszło do degranulacji, czyli nagłego uwolnienia substancji zgromadzonych w komórkach tucznych.

Najbardziej charakterystycznym objawem jest tzw. objaw Dariera. Po podrażnieniu guzek może w krótkim czasie wyraźnie się powiększyć, zaczerwienić, spuchnąć i zacząć intensywnie swędzieć. To efekt miejscowego uwolnienia histaminy.

W niektórych przypadkach degranulacja może mieć również poważniejsze konsekwencje. Utrudnia gojenie się ran po zabiegach chirurgicznych, a jeśli do krwiobiegu uwolni się duża ilość mediatorów zapalnych, może nawet doprowadzić do groźnej reakcji ogólnoustrojowej, w tym wstrząsu anafilaktycznego.

Jak wygląda mastocytoma u psa i jakie rasy są na nią bardziej narażone?

Mastocytoma jest często nazywana przez lekarzy weterynarii „wielkim kameleonem”, ponieważ może wyglądać na wiele różnych sposobów. Nie ma jednego charakterystycznego wyglądu, który pozwalałby od razu rozpoznać ten nowotwór.

Guz może występować pojedynczo lub w kilku miejscach jednocześnie. Bywa miękki albo twardy, gładki lub uszypułowany, zaczerwieniony, pozbawiony sierści, a czasem nie różni się niczym od zwykłej brodawki, kaszaka czy tłuszczaka. Z tego powodu na podstawie samego wyglądu nie da się jednoznacznie stwierdzić, z jakim rodzajem zmiany mamy do czynienia.

Szczególnie trudna do rozpoznania jest mastocytoma podskórna. Rozwija się głębiej pod skórą, która często wygląda zupełnie prawidłowo. Podczas badania palpacyjnego taki guzek może sprawiać wrażenie łagodnej zmiany, dlatego do postawienia diagnozy zawsze potrzebne są dodatkowe badania.

Wiele ras psów wykazuje predyspozycję do rozwoju mastocytomy. Wśród ras szczególnie predysponowanych wymienia się przede wszystkim shar pei, boksery, buldogi francuskie, mopsy, boston terriery, american staffordshire terriery (amstaffy), staffordshire bull terriery, bullmastiffy, labradory, golden retrievery, wyżły weimarskie oraz wyżły węgierskie. W niektórych badaniach zwiększoną predyspozycję do występowania mastocytomy opisano również u beagli, cocker spanieli, rhodesian ridgebacków oraz sznaucerów miniaturowych.

Na których częściach ciała najczęściej pojawia się guz z komórek tucznych?

Mastocytoma może rozwinąć się praktycznie w każdym miejscu na ciele psa, jednak niektóre lokalizacje występują zdecydowanie częściej.

• Tułów i okolica krocza – około 50% wszystkich przypadków.
• Kończyny, zwłaszcza ich dalsze (dystalne) odcinki – około 40% przypadków.
• Głowa, szyja i jama ustna – około 10% przypadków.

Znaczenie ma również lokalizacja guza. Zmiany pojawiające się na wałach pazurowych, w okolicy pyska, pachwin, krocza oraz na błonach śluzowych statystycznie częściej mają bardziej agresywny przebieg i wiążą się z większym ryzykiem przerzutów. Nie oznacza to jednak, że każdy guz w tych miejscach będzie złośliwy – o jego charakterze decydują dopiero wyniki badań.

Czy wiek i rasa psa mają wpływ na stopień złośliwości guza?

Mastocytoma najczęściej rozpoznawana jest u psów w wieku średnim i starszym, a średni wiek zachorowania wynosi około 8 lat. Nie oznacza to jednak, że młodsze psy są całkowicie bezpieczne – nowotwór może pojawić się również u kilkuletnich, a sporadycznie nawet młodszych zwierząt.

Wiadomo również, że niektóre rasy są bardziej predysponowane do rozwoju mastocytomy, co wiąże się z uwarunkowaniami genetycznymi.

Najczęściej choroba występuje u ras brachycefalicznych, takich jak bokser, buldog francuski, boston terrier czy mops. Co ciekawe, u tych psów mastocytoma zwykle ma niski stopień złośliwości (low-grade) i stosunkowo rzadko daje przerzuty.
Inaczej wygląda sytuacja u ras takich jak labrador retriever, golden retriever, shar pei czy pitbull. Choć nowotwór występuje u nich rzadziej, to częściej ma bardziej agresywny przebieg, szybciej rośnie i wiąże się z większym ryzykiem przerzutów.

Warto jednak pamiętać, że mastocytoma może rozwinąć się u każdego psa, niezależnie od rasy, wieku czy płci. Dlatego każdy nowo pojawiający się guzek na skórze warto jak najszybciej pokazać lekarzowi weterynarii.

Jak diagnozuje się guz z komórek tucznych u psa?

Podstawą rozpoznania mastocytomy jest diagnostyka mikroskopowa. Na podstawie samego wyglądu, kształtu, szybkości wzrostu czy konsystencji guzika na skórze nie jest możliwe ustalenie ostatecznego rozpoznania.
Diagnostyka różnicowa obejmuje również ocenę stanu ogólnego pacjenta oraz wykluczenie obecności komórek nowotworowych w innych narządach.

Dlaczego „tylko obserwacja” guzka na skórze psa może być niebezpieczna?

W przypadku każdego nowo pojawiającego się guzka zasada „obserwujemy i zobaczymy, co będzie dalej” może okazać się poważnym błędem. Mastocytoma często przez długi czas nie zmienia swojego wyglądu, dlatego łatwo odnieść wrażenie, że zmiana jest niegroźna. Niestety pozorny spokój nie oznacza, że guz nie rozwija się lub nie stanie się bardziej agresywny.
W każdej chwili może dojść do degranulacji, czyli gwałtownego uwolnienia substancji znajdujących się w komórkach tucznych. Guz może również nagle przejść transformację do choroby złośliwej i szybko rosnąć i naciekać okoliczne tkanki. W takiej sytuacji jego chirurgiczne usunięcie staje się znacznie trudniejsze, ponieważ konieczne jest wycięcie większej ilości zdrowych tkanek, aby uzyskać odpowiedni margines bezpieczeństwa.
Odkładanie diagnostyki zwiększa także ryzyko, że komórki nowotworowe zdążą przedostać się do okolicznych węzłów chłonnych, a następnie do narządów wewnętrznych. Im wcześniej mastocytoma zostanie rozpoznana, tym większa szansa na skuteczne leczenie.
Warto również pamiętać, że usunięcie niewielkiego guzka jest zazwyczaj zabiegiem znacznie mniej obciążającym dla psa niż operacja dużej zmiany wymagająca rozległej resekcji tkanek. Z tego powodu każdy nowy guzek na skórze powinien zostać oceniony przez lekarza weterynarii i – jeśli istnieją wskazania – poddany odpowiedniej diagnostyce, zamiast pozostawać wyłącznie pod obserwacją.

Jakie są metody leczenia mastocytomy u psa?

Podstawową i najbardziej skuteczną metodą leczenia pojedynczych zmian typu mastocytoma jest chirurgiczna resekcja. W zależności od stopnia zaawansowania oraz złośliwości guza, leczenie operacyjne uzupełnia się o farmakoterapię celowaną, chemioterapię lub radioterapię.
Większość przypadków wymaga złożonego podejmowania decyzji klinicznych z uwzględnieniem lokalizacji anatomicznej zmiany.

Jakie są rokowania po usunięciu mastocytomy u psa?

Rokowanie u psa z rozpoznaną mastocytomą zależy od zestawienia kilku parametrów diagnostycznych. Kluczowy wpływ na długość i jakość życia zwierzęcia mają: stopień złośliwości histopatologicznej, wskaźnik mitotyczny, czystość marginesów chirurgicznych oraz brak obecności komórek nowotworowych w węzłach chłonnych.

Psy z guzkami o niskim stopniu złośliwości, usuniętymi z czystym marginesem tkankowym, osiągają pełne wyleczenie, a ich długość życia nie ulega skróceniu. W przypadku guzków o wysokiej złośliwości lub z obecnością przerzutów, kompleksowe leczenie chirurgiczne połączone z chemioterapią i lekami celowanymi pozwala na kontrolowanie choroby i wydłużenie życia psa o okres od kilku miesięcy do kilku lat.